نوع سوم : درست عكس نوع دوم است . يعنى در اين نوع اجتهاد باطل جمود محض حاكم است در حالى كه در نوع دوّم اجتهاد بر نقل حاكم بود . در اين نوع ، قراء بدون كوچك‌ترين تعمقى و توجهى به قواعد عربى به صرف اين كه قرائت سنت متبع است هر قرائتى را كه نزد ايشان ثابت مىگشت آن را متبع مىدانستند اگر چه با قواعد عربى و اصول مسلم مخالف باشد . در اين زمينه نه لغت معيار بود و نه قواعد عربى بلكه معيار فقط و فقط نقل بود ؛ زيرا نقل لازم الاتباع بود و مىبايست مورد عمل قرار گيرد « 1 » . با توجه به مواردى كه از بىسوادى و ضعف عربيت قراء نقل شد شيوع اين نوع اجتهاد باطل روشن‌تر مىگردد . ما در زير ، موارد متعددى از قرائت را كه در آن غلطهاى فاحش لغوى ، اعرابى و خلاف قاعده رخ داده است نقل مىكنيم . نمونه‌هاى خطاى در اعراب از جمله خطاهاى اعرابى كه كمتر آشناى به قواعد عربى مرتكب آنها مىشود و علما به غلط بودن آنها حكم كرده‌اند موارد زير مىباشند : 1 - قرائت ابن عامر : « كن فيكون » « 2 » به نصب مضارع . ابن عطيه اين قرائت را لحن و غلط مىداند « 3 » . 2 - قرائت نافع ، ابن كثير و حمزه : « امّن هو قانت » « 4 » بدون تشديد « ميم » « 5 » اخفش و ابو حاتم اين قرائت را لحن و غلط مىدانند « 6 » . 3 - اعمش ، حمزه و يحيى بن وثاب ، مىخواندند : « ما انتم بمصرخى » - با كسر ياء - گويا فكر كرده‌اند « باء » حرف را جر مىدهد « 7 » .

--> ( 1 ) مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 415 . و القراءات القرآنية ، ص 75 . ( 2 ) سوره بقره ، آيه 117 . ( 3 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 36 به نقل از : البحر المحيط ابو حيان ، ج 1 ص 366 . و النشر ، ج 1 ، ص 10 . ( 4 ) سوره زمر ، آيهء 9 . ( 5 ) النشر فى القراءات العشر ، ج 2 ، ص 362 . و التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 37 از : النشر . ( 6 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 37 به نقل از : البحر المحيط ابو حيان ، ج 7 ، ص 418 . ( 7 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 39 به نقل از : البحر المحيط ، ج 5 ، ص 419 .